GK Quiz with Tricks

মেণ্টল কনভেকচন (Mantle Convection) বা মেণ্টলৰ পৰিচলন সোঁত হ’ল পৃথিৱীৰ অভ্যন্তৰত থকা অৰ্ধ-গলিত শিলাখণ্ডৰ এক নিৰন্তৰ চক্ৰীয় গতি। এই সোঁতটোৱেই হ’ল সেই মূল চালিকা শক্তি, যাৰ বাবে পৃথিৱীৰ বিশাল টেকটনিক ফলকসমূহ গতিশীল হৈ থাকে। তলত ইয়াৰ কাৰ্যপদ্ধতি আৰু প্ৰভাৱসমূহ আলোচনা কৰা হ’ল: মেণ্টলৰ পৰিচলন সোঁত কি? পৃথিৱীৰ অন্তৰ্ভাগ বা কেন্দ্ৰমণ্ডল (Core) অতি উত্তপ্ত। এই প্ৰচণ্ড তাপৰ ফলত ইয়াৰ ওপৰত থকা মেণ্টল স্তৰৰ তলৰ অংশটো তপত হৈ পৰে। ১. উত্থান: তপত হোৱাৰ ফলত মেণ্টলৰ প্লাষ্টিকধৰ্মী অৰ্ধ-গলিত পদাৰ্থসমূহ (Asthenosphere) পাতল হৈ পৰে আৰু লাহে লাহে ওপৰলৈ উঠি আহে। ২. প্ৰসাৰণ: যেতিয়া এই তপত মেগমা শিলামণ্ডলৰ (Lithosphere) তলৰ ভাগত খুন্দা খায়, তেতিয়া ই দুই বিপৰীত দিশত প্ৰসাৰিত হ'বলৈ ধৰে। ৩. অৱতৰণ: ওপৰৰ স্তৰত মেগমাখিনি অলপ ঠাণ্ডা আৰু গধুৰ হৈ পৰাৰ ফলত ই পুনৰ তললৈ নামি যায়। এইদৰে সৃষ্টি হোৱা এক চক্ৰীয় গতিক পৰিচলন সোঁত বোলা হয়। এই সোঁতে ফলকসমূহৰ গতিশীলতাত কেনেকৈ প্ৰভাৱ পেলায়? পৰিচলন সোঁতে ফলকসমূহক প্ৰধানকৈ তিনি ধৰণে প্ৰভাৱিত কৰে: ১. ফলকৰ সঞ্চালন (Plate Movement): টেকটনিক ফলকসমূহ মেণ্টলৰ ওপৰত এক প্...

'ৰিং অফ ফায়াৰ' (Ring of Fire) বা প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অগ্নিবলয় হ’ল প্ৰশান্ত মহাসাগৰক ঘেৰি থকা এটা ঘোঁৰাৰ খুৰা আকৃতিৰ (Horse-shoe shaped) বিশাল অঞ্চল, য’ত পৃথিৱীৰ অধিকাংশ সক্ৰিয় আগ্নেয়গিৰি আৰু ভূমিকম্পৰ কেন্দ্ৰসমূহ অৱস্থিত। প্ৰায় ৪০,০০০ কিলোমিটাৰ জুৰি বিস্তৃত এই অঞ্চলটোত পৃথিৱীৰ মুঠ সক্ৰিয় আগ্নেয়গিৰিৰ প্ৰায় ৭৫% অৱস্থিত আৰু পৃথিৱীৰ মুঠ ভূমিকম্পৰ প্ৰায় ৯০% ইয়াতেই সংঘটিত হয়। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত সঘনাই ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয়গিৰি হোৱাৰ কাৰণ এই অঞ্চলটোত সঘনাই ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয়গিৰি হোৱাৰ মূল কাৰণ হ’ল ইয়াৰ ফলক বিৱৰ্তন (Plate Tectonics) প্ৰক্ৰিয়া। তলত ইয়াৰ মুখ্য কাৰণসমূহ আলোচনা কৰা হ’ল: ১. ফলকৰ সীমাৰ অৱস্থিতি: প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলটো কেইবাখনো বিশাল টেকটনিক ফলকৰ সংযোগস্থলত অৱস্থিত। ইয়াত প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় ফলকৰ সৈতে নাজকা (Nazca), উত্তৰ আমেৰিকান, ফিলিপাইন আৰু ইউৰেছিয়ান ফলকৰ নিৰন্তৰ সংঘৰ্ষ বা ঘৰ্ষণ চলি থাকে। ২. অধোগমন প্ৰক্ৰিয়া (Subduction Zones): এইটোৱেই হ’ল আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ। প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ সীমাৱৰ্তী অঞ্চলবোৰত বেছিভাগেই অভিসাৰী ফলক সীমা (Convergen...

মধ্য - মহাসাগৰীয় ৰিজ বা শৈলশিৰা হ ’ ল মহাসাগৰৰ তলিৰ তলত থকা এক বিশাল পৰ্বতমালাৰ দৰে অংশ। ই মূলত পৃথিৱীৰ ফলকসমূহৰ গতি আৰু মেগমাৰ উত্থানৰ ফলত সৃষ্টি হয়। তলত ইয়াৰ সৃষ্টিৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰু আগ্নেয়গিৰিৰ সৈতে থকা সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা হ ’ ল : ১ . মধ্য - মহাসাগৰীয় ৰিজৰ সৃষ্টি (Formation of Mid-Oceanic Ridges) এই শৈলশিৰাসমূহ অপসাৰী ফলক সীমা (Divergent Plate Boundary) ত সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পৰ্যায়সমূহ হ ’ ল : ফলকৰ পৃথকীকৰণ : যেতিয়া দুখন সাগৰীয় ফলক পৰিচলন সোঁতৰ বাবে ইখনৰ পৰা সিখন আঁতৰি যায় , তেতিয়া মহাসাগৰৰ তলিত এক বিশাল ফাট বা ৰিফ্ট ভেলী (Rift Valley) ৰ সৃষ্টি হয়। মেগমাৰ উত্থান : ফলক দুখন আঁতৰি যোৱাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা চাপহীন অৱস্থাত ভূ - গৰ্ভৰ মিকলা মণ্ডল (Asthenosphere) ৰ পৰা তপত গলিত মেগমা ওপৰলৈ উঠি আহে। নতুন ভূ - ত্বক গঠন : এই মেগমা সাগৰৰ পানীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহি তৎক্ষণাত ঠাণ্ডা হয় আৰু জমা হৈ নতুন আগ্নেয় শিলা (Basalt) গঠন কৰে। শৈলশিৰা গঠন : এই প্ৰক্ৰিয়াটো অবিৰতভ...

হিমালয় পৰ্বতমালাৰ উৎপত্তি পৃথিৱীৰ ভূ - তাত্ত্বিক ইতিহাসৰ এক অতি বিস্ময়কৰ পৰিঘটনা। ফলক বিৱৰ্তন তত্ত্ব অনুসৰি , হিমালয়ৰ সৃষ্টিৰ আঁৰত থকা মূল কাৰণটো হ ' ল দুখন বিশাল মহাদেশীয় ফলকৰ সংঘৰ্ষ। ব্যৱহৃত ফলক দুখন : হিমালয় পৰ্বতমালাৰ উৎপত্তিৰ আঁৰত তলত দিয়া ফলক দুখনৰ সংঘৰ্ষই কাম কৰিছিল :  ১ . ইণ্ডো - অষ্ট্ৰেলিয়ান ফলক (Indo-Australian Plate) বা চমুকৈ ভাৰতীয় ফলক।   ২ . ইউৰেছিয়ান ফলক (Eurasian Plate) । উৎপত্তিৰ প্ৰক্ৰিয়া (Formation Process): হিমালয়ৰ উৎপত্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াটো তলত দিয়া ধৰণে চমুৱাই বুজিব পাৰি : টেথিছ সাগৰৰ অৱস্থিতি : আজিৰ পৰা প্ৰায় ৭০ - ৮০ নিযুত বছৰ আগতে ভাৰতীয় ফলক আৰু ইউৰেছিয়ান ফলকৰ মাজত ' টেথিছ ' (Tethys) নামৰ এখন বিশাল অগভীৰ সাগৰ আছিল। দুয়োখন মহাদেশৰ পৰা বৈ অহা নদীসমূহে কঢ়িয়াই অনা গেদ বা পলস এই সাগৰৰ তলত জমা হৈছিল। ভাৰতীয় ফলকৰ উত্তৰমুখী যাত্ৰা : ক্ৰমান্বয়ে ভাৰতীয় ফলকখন উত্তৰ দিশলৈ , অৰ্থাৎ ইউৰেছিয়ান ফলকৰ ফালে ধাবমান হ ' বলৈ আৰম্...

সাগৰীয় তলিৰ প্ৰসাৰণ (Sea-floor Spreading) হ ’ ল এক ভূ - তাত্ত্বিক প্ৰক্ৰিয়া , য ’ ত মহাসাগৰৰ তলিখন কেন্দ্ৰীয় অংশৰ পৰা ক্ৰমান্বয়ে দুই বিপৰীত দিশলৈ সম্প্ৰসাৰিত হয়। ১৯৬০ চনত আমেৰিকান ভূ - তত্ত্ববিদ হেৰী হেছ (Harry Hess) - এ এই ধাৰণাটো আগবঢ়াইছিল। তলত ইয়াৰ কাৰ্যপদ্ধতি আৰু মহাদেশীয় সঞ্চালন তত্ত্বৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা হ ’ ল : সাগৰীয় তলিৰ প্ৰসাৰণ কি ? এই প্ৰক্ৰিয়াটো মূলত মহাসাগৰৰ মাজত থকা মধ্য - মহাসাগৰীয় শৈলশিৰা (Mid-Oceanic Ridge) সমূহত সংঘটিত হয়।   ১ . মেগমাৰ উত্থান : পৃথিৱীৰ অভ্যন্তৰৰ উত্তপ্ত মেগমা পৰিচলন সোঁতৰ বাবে ওপৰলৈ উঠি আহে আৰু মহাসাগৰীয় তলিৰ ফাঁটেৰে ওলাই আহে।   ২ . নতুন ভূ - ত্বকৰ সৃষ্টি : এই মেগমা সাগৰৰ পানীত ঠাণ্ডা হৈ কঠিন শিলাত পৰিণত হয় আৰু নতুন সাগৰীয় ভূ - ত্বক (Oceanic Crust) গঠন কৰে।   ৩ . তলিৰ সঞ্চালন : এই নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা শিলাস্তৰে পুৰণি শিলাস্তৰক শৈলশিৰাৰ কেন্দ্ৰৰ পৰা দুই ফালে ঠেলি দিয়ে। ফলত মহাসাগৰৰ তলিখন লাহে লাহে বহ...

ফলক বিৱৰ্তন তত্ত্ব অনুসৰি পৃথিৱীৰ ফলকসমূহৰ গতি আৰু সিহঁতৰ পৰস্পৰৰ মাজত হোৱা ক্ৰিয়া - প্ৰতিক্ৰিয়াৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ফলকৰ সীমাক কেইবাটাও ভাগত ভগোৱা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত অভিসাৰী আৰু অপসাৰী সীমাৰ পাৰ্থক্যবোৰ তলত আলোচনা কৰা হ ’ ল : অভিসাৰী আৰু অপসাৰী ফলকৰ সীমাৰ পাৰ্থক্য বৈশিষ্ট্য অভিসাৰী সীমা (Convergent Boundary) অপসাৰী সীমা (Divergent Boundary) গতিৰ প্ৰকৃতি ইয়াত দুখন ফলক পৰস্পৰৰ অভিমুখী হৈ আহে ( এখন আনখনৰ কাষ চাপে ) । ইয়াত দুখন ফলক পৰস্পৰৰ বিপৰীত দিশত আঁতৰি যায়। পৰিণাম এখন ফলক আনখনৰ তলত সোমাই যায় (Subduction) বা দুয়োখনৰ মাজত সংঘৰ্ষ হয়। ফলক দুখনৰ মাজত ফাটৰ সৃষ্টি হয় আৰু ভূ - গৰ্ভৰ পৰা মেগমা ওপৰলৈ ওলাই আহে। ভূ - অৱয়ব গঠন ইয়াৰ ফলত ভংগিল পৰ্বত ( যেনে - হিমালয় ), সাগৰীয় খাত (Trench) আৰু দ্বীপপুঞ্জৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ ফলত মধ্য - মহাসাগৰীয় শৈলশিৰা (Mid-oceanic ridg...