'ৰিং অফ ফায়াৰ' (Ring of Fire) বুলিলে কি বুজা? প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত কিয় সঘনাই ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয়গিৰিৰ উদ্গীৰণ হয়?
'ৰিং অফ ফায়াৰ' (Ring of Fire) বা প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অগ্নিবলয় হ’ল প্ৰশান্ত মহাসাগৰক ঘেৰি থকা এটা ঘোঁৰাৰ খুৰা আকৃতিৰ (Horse-shoe shaped) বিশাল অঞ্চল, য’ত পৃথিৱীৰ অধিকাংশ সক্ৰিয় আগ্নেয়গিৰি আৰু ভূমিকম্পৰ কেন্দ্ৰসমূহ অৱস্থিত।
প্ৰায় ৪০,০০০ কিলোমিটাৰ জুৰি বিস্তৃত এই অঞ্চলটোত পৃথিৱীৰ মুঠ সক্ৰিয় আগ্নেয়গিৰিৰ প্ৰায় ৭৫% অৱস্থিত আৰু পৃথিৱীৰ মুঠ ভূমিকম্পৰ প্ৰায় ৯০% ইয়াতেই সংঘটিত হয়।
প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত সঘনাই ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয়গিৰি হোৱাৰ কাৰণ
এই অঞ্চলটোত সঘনাই ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয়গিৰি হোৱাৰ মূল কাৰণ হ’ল ইয়াৰ ফলক বিৱৰ্তন (Plate Tectonics) প্ৰক্ৰিয়া। তলত ইয়াৰ মুখ্য কাৰণসমূহ আলোচনা কৰা হ’ল:
১. ফলকৰ সীমাৰ অৱস্থিতি:
প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলটো কেইবাখনো বিশাল টেকটনিক ফলকৰ সংযোগস্থলত অৱস্থিত। ইয়াত প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় ফলকৰ সৈতে নাজকা (Nazca), উত্তৰ আমেৰিকান, ফিলিপাইন আৰু ইউৰেছিয়ান ফলকৰ নিৰন্তৰ সংঘৰ্ষ বা ঘৰ্ষণ চলি থাকে।
২. অধোগমন প্ৰক্ৰিয়া (Subduction Zones):
এইটোৱেই হ’ল আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ। প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ সীমাৱৰ্তী অঞ্চলবোৰত বেছিভাগেই অভিসাৰী ফলক সীমা (Convergent Boundary) পোৱা যায়।
ইয়াত তুলনামূলকভাৱে গধুৰ মহাসাগৰীয় ফলকসমূহ পাতল মহাদেশীয় ফলকৰ তললৈ সোমাই যায় (Subduction)।
যিমানেই এই ফলকসমূহ পৃথিৱীৰ গভীৰলৈ সোমাই যায়, অত্যধিক তাপৰ ফলত ইয়াৰ শিলাখণ্ডসমূহ গলি মেগমাৰ সৃষ্টি কৰে।
এই মেগমা অধিক চাপেৰে পৃথিৱীৰ উপৰিভাগলৈ ওলাই আহে, যাৰ ফলত আগ্নেয়গিৰিৰ সৃষ্টি হয়।
৩. গভীৰ সাগৰীয় খাত (Ocean Trenches):
অধোগমন প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলতেই এই অঞ্চলত পৃথিৱীৰ গভীৰতম সাগৰীয় খাতসমূহ (যেনে— মাৰিয়ানা ট্ৰেন্স) সৃষ্টি হৈছে। এই খাতসমূহৰ ওচৰত ফলকসমূহৰ মাজত হোৱা প্ৰবল ঘৰ্ষণে প্ৰচণ্ড শক্তিৰ সঞ্চয় কৰে, যাৰ হঠাত মুক্তিৰ ফলত শক্তিশালী ভূমিকম্পৰ সৃষ্টি হয়।
৪. ৰূপান্তৰ ফলক সীমা (Transform Boundaries):
কেৱল সংঘৰ্ষই নহয়, কিছুমান ঠাইত (যেনে কেলিফৰ্ণিয়াৰ ছান এণ্ড্ৰিয়াছ ফল্ট) ফলকসমূহ ইখনে সিখনৰ গাতে ঘঁহাই পাৰ হৈ যায়। ইয়াৰ ফলত কোনো নতুন আগ্নেয়গিৰিৰ সৃষ্টি নহ’লেও প্ৰবল ভূমিকম্পৰ উৎপত্তি হয়।
সামৰণি: প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় 'ৰিং অফ ফায়াৰ' অঞ্চলটোত পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ অস্থিৰ ফলক সীমাবোৰ থকাৰ বাবে ই জাপান, ইণ্ডোনেছিয়া, চিলি আৰু আমেৰিকাৰ পশ্চিম উপকূলৰ দৰে ঠাইবোৰক আটাইতকৈ দুৰ্যোগপ্ৰৱণ কৰি তুলিছে।