প্ৰাক-ঐতিহাসিক যুগ বুলিলে সেই সময়ছোৱাক বুজায়, যাৰ কোনো লিখিত দস্তাবেজ বা সাহিত্যিক প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। গতিকে এই সময়ছোৱাৰ ইতিহাস জানিবলৈ আমি সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰত্নতাত্বিক উৎসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হয়। ইয়াৰ শ্ৰেণীবিভাজনসমূহ হ’ল:
১/ শিলা সঁজুলি (Stone Tools):
প্ৰাক-ঐতিহাসিক যুগৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎস হ’ল শিলৰ সঁজুলিবোৰ।
ইয়াৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই এই যুগক তিনিটা ভাগত ভগোৱা হৈছে: পুৰাতন প্ৰস্তৰ যুগ (Paleolithic), মধ্য প্ৰস্তৰ যুগ (Mesolithic) আৰু নব্য প্ৰস্তৰ যুগ (Neolithic)।
অসমৰ প্ৰেক্ষাপটত কাৰ্বি আংলং আৰু উত্তৰ কাছাৰ পাৰ্বত্য জিলাত পোৱা নব্য প্ৰস্তৰ যুগৰ সঁজুলিবোৰ বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়।
২/ প্ৰত্নতাত্বিক খনন কাৰ্য (Archaeological Excavations):
মাটিৰ তলত পোৱা বিভিন্ন সমল যেনে— মৃৎশিল্প (Pottery), মণি (Beads) আৰু বিভিন্ন ধাতুৰ অৱশিষ্টই সেই সময়ৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক জীৱনৰ আভাস দিয়ে।
অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ দাউজালী হাডিং (Daojali Hading) এইক্ষেত্ৰত এক প্ৰধান উদাহৰণ।
৩/ গুহা চিত্ৰকলা (Cave Paintings):
প্ৰাক-ঐতিহাসিক মানুহে গুহাৰ দেৱালত অংকন কৰা চিকাৰ বা দৈনন্দিন জীৱনৰ ছবিয়ে তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু কলাত্মক চিন্তাৰ পৰিচয় দিয়ে। (যেনে: ভাৰতৰ ভীমবেটকা গুহা)।
৪/ জীবাশ্ম বা হাডৰ অৱশিষ্ট (Fossils):
মানুহ আৰু জন্তুৰ কংকাল বা হাডৰ পৰা সেই সময়ৰ জৈৱিক বিৱৰ্তন আৰু পৰিৱেশৰ বিষয়ে জানিব পৰা যায়।
৫/ মেগালিথিক সংস্কৃতি (Megalithic Structures):
উত্তৰ-পূব ভাৰতত, বিশেষকৈ মেঘালয় আৰু অসমৰ ডিমা হাছাও জিলাত পোৱা বিশাল আকাৰৰ শিলৰ স্তম্ভ বা 'মেনহিৰ'বোৰ (Menhirs) প্ৰাক-ঐতিহাসিক যুগৰ শ্ৰাদ্ধ তৰ্পণ বা ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎস।
৬/ মৃৎশিল্প (Pottery):
হস্তনিৰ্মিত বা চক্ৰত নিৰ্মিত মাটিৰ পাত্ৰৰ আৰ্হিৰ পৰা সেই সময়ৰ মানুহৰ খাদ্য সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণৰ ধৰণৰ বিষয়ে জানিব পাৰি।