হিমালয় পৰ্বতমালাৰ উৎপত্তি পৃথিৱীৰ ভূ-তাত্ত্বিক ইতিহাসৰ এক অতি বিস্ময়কৰ পৰিঘটনা। ফলক বিৱৰ্তন তত্ত্ব অনুসৰি, হিমালয়ৰ সৃষ্টিৰ আঁৰত থকা মূল কাৰণটো হ'ল দুখন বিশাল মহাদেশীয় ফলকৰ সংঘৰ্ষ।
ব্যৱহৃত
ফলক দুখন:
হিমালয় পৰ্বতমালাৰ উৎপত্তিৰ আঁৰত তলত দিয়া ফলক দুখনৰ সংঘৰ্ষই কাম কৰিছিল:
১. ইণ্ডো-অষ্ট্ৰেলিয়ান ফলক (Indo-Australian Plate) বা চমুকৈ ভাৰতীয় ফলক।
২. ইউৰেছিয়ান
ফলক
(Eurasian Plate)।
উৎপত্তিৰ
প্ৰক্ৰিয়া
(Formation Process):
হিমালয়ৰ
উৎপত্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াটো তলত দিয়া ধৰণে
চমুৱাই বুজিব পাৰি:
- টেথিছ সাগৰৰ অৱস্থিতি: আজিৰ পৰা প্ৰায় ৭০-৮০ নিযুত বছৰ আগতে ভাৰতীয় ফলক আৰু ইউৰেছিয়ান ফলকৰ মাজত 'টেথিছ' (Tethys) নামৰ এখন বিশাল অগভীৰ সাগৰ আছিল। দুয়োখন মহাদেশৰ পৰা বৈ অহা নদীসমূহে কঢ়িয়াই অনা গেদ বা পলস এই সাগৰৰ তলত জমা হৈছিল।
- ভাৰতীয় ফলকৰ উত্তৰমুখী যাত্ৰা: ক্ৰমান্বয়ে ভাৰতীয় ফলকখন উত্তৰ দিশলৈ, অৰ্থাৎ ইউৰেছিয়ান ফলকৰ ফালে ধাবমান হ'বলৈ আৰম্ভ কৰে।
- অভিসাৰী সংঘৰ্ষ: প্ৰায় ৪০ ৰ পৰা ৫০ নিযুত বছৰ আগতে এই দুই ফলকৰ মাজত মুখামুখি সংঘৰ্ষ (Convergent
Collision) আৰম্ভ হয়। যিহেতু দুয়োখন মহাদেশীয় ফলক আছিল, সেয়েহে কোনো এখন ফলক আনখনৰ তললৈ সম্পূৰ্ণৰূপে সোমাই যোৱা নাছিল।
- ভংগিল পৰ্বতৰ সৃষ্টি: ফলক দুখনৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা প্ৰবল চাপৰ ফলত টেথিছ সাগৰৰ তলিত জমা হৈ থকা গেদীয় শিলাস্তৰবোৰত ভাঁজ (Fold) খাবলৈ ধৰে। এই ভাঁজ খোৱা শিলাস্তৰবোৰ লাহে লাহে ওপৰলৈ উঠি আহি আজিৰ বিশাল হিমালয় পৰ্বতমালাৰ সৃষ্টি কৰিলে।
কেইটামান
আমোদজনক তথ্য:
- এতিয়াও বৃদ্ধি পাইছে: ভাৰতীয় ফলকখন এতিয়াও বছৰি প্ৰায় ৫ চেণ্টিমিটাৰকৈ উত্তৰ দিশলৈ ঠেলি আছে, যাৰ ফলত হিমালয়ৰ উচ্চতা এতিয়াও বৃদ্ধি পাই আছে।
- ভূমিকম্পৰ কেন্দ্ৰ: এই দুই ফলকৰ অবিৰত সংঘৰ্ষৰ বাবেই হিমালয়ৰ পাদদেশ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰত (অসমকে ধৰি) এক অত্যন্ত ভূমিকম্পপ্ৰৱণ অঞ্চল।