ফলক বিৱৰ্তন তত্ত্ব অনুসৰি পৃথিৱীৰ ফলকসমূহৰ গতি আৰু সিহঁতৰ পৰস্পৰৰ মাজত হোৱা ক্ৰিয়া-প্ৰতিক্ৰিয়াৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ফলকৰ সীমাক কেইবাটাও ভাগত ভগোৱা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত অভিসাৰী আৰু অপসাৰী সীমাৰ পাৰ্থক্যবোৰ তলত আলোচনা কৰা হ’ল:
অভিসাৰী
আৰু অপসাৰী ফলকৰ সীমাৰ পাৰ্থক্য
|
বৈশিষ্ট্য |
অভিসাৰী সীমা (Convergent Boundary) |
অপসাৰী সীমা (Divergent Boundary) |
|
গতিৰ প্ৰকৃতি |
ইয়াত দুখন ফলক পৰস্পৰৰ অভিমুখী হৈ আহে (এখন
আনখনৰ কাষ চাপে)। |
ইয়াত দুখন ফলক পৰস্পৰৰ বিপৰীত দিশত আঁতৰি যায়। |
|
পৰিণাম |
এখন ফলক আনখনৰ তলত সোমাই যায় (Subduction) বা দুয়োখনৰ মাজত
সংঘৰ্ষ হয়। |
ফলক দুখনৰ মাজত ফাটৰ সৃষ্টি হয় আৰু ভূ-গৰ্ভৰ পৰা
মেগমা ওপৰলৈ ওলাই আহে। |
|
ভূ-অৱয়ব গঠন |
ইয়াৰ ফলত ভংগিল পৰ্বত (যেনে- হিমালয়), সাগৰীয় খাত (Trench) আৰু দ্বীপপুঞ্জৰ সৃষ্টি হয়। |
ইয়াৰ ফলত মধ্য-মহাসাগৰীয় শৈলশিৰা (Mid-oceanic
ridges) আৰু ৰিফ্ট ভেলী (Rift Valley) গঠন হয়। |
|
প্ৰকাৰ |
ইয়াক ধ্বংসাত্মক সীমা (Destructive
boundary) বুলিও কোৱা হয়, কাৰণ ইয়াত ভূ-ত্বক ধ্বংস
হয়। |
ইয়াক গঠনাত্মক সীমা (Constructive
boundary) বুলি কোৱা হয়, কাৰণ ইয়াত নতুন ভূ-ত্বকৰ সৃষ্টি
হয়। |
|
উদাহৰণ |
ভাৰতীয় ফলক আৰু ইউৰেছিয়ান ফলকৰ মিলন সীমা। |
মধ্য-আটলান্টিক শৈলশিৰা (Mid-Atlantic
Ridge)। |
ক্ৰিয়া
পদ্ধতিৰ চমু বৰ্ণনা:
অভিসাৰী
সীমা
(Convergent Boundary):
যেতিয়া
এখন গধুৰ মহাসাগৰীয় ফলক
আৰু এখন পাতল মহাদেশীয়
ফলকৰ মুখামুখি সংঘৰ্ষ হয়, তেতিয়া গধুৰ
ফলকখন তললৈ সোমাই যায়।
এই প্ৰক্ৰিয়াত শিলবোৰ গলি মেগমাৰ সৃষ্টি
হয়, যাৰ ফলত প্ৰবল
ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয়গিৰিৰ উদগীৰণ
হ’ব পাৰে। আনহাতে,
দুখন মহাদেশীয় ফলকৰ সংঘৰ্ষ হ’লে হিমালয়ৰ দৰে
বিশাল পৰ্বতৰ সৃষ্টি হয়।
অপসাৰী
সীমা (Divergent
Boundary):
যেতিয়া
দুখন ফলক ইখনৰ পৰা
সিখন আঁতৰি যায়, তেতিয়া তলৰ পৰা উত্তপ্ত
মেগমা ওপৰলৈ ওলাই আহে। এই
মেগমা ঠাণ্ডা হৈ নতুনকৈ সাগৰীয়
ভূ-ত্বক (Oceanic Crust) গঠন কৰে। এইদৰেই
মহাসাগৰৰ তলিখন বহল হৈ গৈ
থাকে (Seafloor
Spreading)।
সংক্ষেপে ক’বলৈ গ’লে, অভিসাৰী সীমাত পৃথিৱীৰ পুৰণি ভূ-ত্বক ধ্বংস হয় আৰু অপসাৰী সীমাত নতুন ভূ-ত্বকৰ জন্ম হয়। এই দুয়োটা প্ৰক্ৰিয়াই পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ সন্তুলন ৰক্ষা কৰি আহিছে।