মাটি সংৰক্ষণ (Soil Conservation) আমাৰ পৰিৱেশ আৰু মানৱ জাতিৰ অস্তিত্বৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। মাটি কেৱল খেতি কৰা ঠাই নহয়, ই এক জীৱন্ত তন্ত্ৰ যিটো গঠন হ’বলৈ হাজাৰ হাজাৰ বছৰ সময় লাগে।
মাটি
সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ মূল কাৰণসমূহ তলত
উল্লেখ কৰা হ’ল:
১.
খাদ্য সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰা
মানুহৰ
বাবে প্ৰয়োজনীয় প্ৰায় ৯৫% খাদ্য মাটিৰ
পৰাই আহে। মাটিৰ ওপৰৰ
স্তৰটো আটাইতকৈ সাৰুৱা। যদি খহনীয়াৰ ফলত
এই স্তৰটো নোহোৱা হৈ যায়, তেন্তে
শস্যৰ উৎপাদন কমি যাব আৰু
বিশ্বত খাদ্য সংকটৰ সৃষ্টি হ’ব।
২.
মৰুভৱন ৰোধ কৰা (Preventing
Desertification)
অবিৰত
খহনীয়া আৰু মাটিৰ মানদণ্ড
হ্ৰাস পালে সাৰুৱা ভূমি
মৰুভূমিত পৰিণত হ’ব পাৰে।
মাটি সংৰক্ষণ কৰিলে ভূমিৰ উৰ্বৰতা ৰৈ থাকে আৰু
মৰুভূমিৰ প্ৰসাৰ ৰোধ হয়।
৩.
পানীৰ গুণগত মান আৰু ভূ-গৰ্ভস্থ পানী
মাটিয়ে
এক প্ৰাকৃতিক ফিল্টাৰ বা চালনী হিচাপে
কাম কৰে। ই বৰষুণৰ
পানী পৰিস্ৰাৱণ কৰি ভূ-গৰ্ভস্থ
পানীৰ স্তৰ বৃদ্ধি কৰে।
মাটি সংৰক্ষণ নকৰিলে বৰষুণৰ পানীয়ে কেৱল বোকা কঢ়িয়াই
নি নদী আৰু পুখুৰীৰ
পানী দূষিত কৰিব।
৪.
জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য ৰক্ষা
মাটিৰ
ভিতৰত অসংখ্য অণুজীৱ, কেঁচু আৰু অন্যান্য প্ৰাণী
বাস কৰে। এই জীৱবোৰে
পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰে। মাটি সংৰক্ষণ
কৰিলে এই জীৱবোৰৰ বাসস্থান
সুৰক্ষিত থাকে।
৫.
বানপানী নিয়ন্ত্ৰণ
গছ-গছনিৰে আবৃত সংৰক্ষিত মাটিয়ে
বৰষুণৰ পানী শুহি ল’ব পাৰে। ইয়াৰ
ফলত নদীৰ পানীৰ স্তৰ
হঠাত্ বৃদ্ধি নহয় আৰু বানপানীৰ
প্ৰকোপ কিছু পৰিমাণে কমে।
মাটি
সংৰক্ষণৰ কিছুমান সহজ উপায়:
- বৃক্ষৰোপণ: গছৰ শিপাই মাটিক টানকৈ ধৰি ৰাখে।
- খোপ খেতি (Step Farming):
পাহাৰীয়া অঞ্চলত খোপ কাটি খেতি কৰিলে পানীৰ সোঁতে মাটি ধুই নিব নোৱাৰে।
- শস্যাৱৰ্তন (Crop
Rotation): একেডুখৰি
মাটিতে বেলেগ বেলেগ শস্য পৰ্যায়ক্ৰমে ৰুলে মাটিৰ পুষ্টিগুণ অটুট থাকে।
- প্ৰতিৰোধক দেৱাল নিৰ্মাণ: নদীৰ পাৰত শিল বা জিঅ’-বেগৰ সহায়ত খহনীয়া ৰোধ কৰা।
মনত
ৰখা ভাল: মাত্ৰ ১ ইঞ্চি ডাঠ
মাটিৰ স্তৰ গঠন হ’বলৈ প্ৰায় ৫০০
ৰ পৰা ১০০০ বছৰ
সময় লাগে, কিন্তু মানুহৰ ভুলৰ বাবে ই
মাত্ৰ কেইটামান দিনতে খহি যাব পাৰে।