আলফ্ৰেড ৱেগেনাৰৰ 'মহাদেশীয় সঞ্চালন তত্ত্ব' (Continental Drift Theory) বুলিলে কি বুজা? ইয়াৰ মূল ধাৰণাটো কি আছিল?
জার্মান বতৰ বিজ্ঞানবিদ আলফ্ৰেড ৱেগেনাৰ (Alfred Wegener)-এ ১৯১২ চনত আগবঢ়োৱা 'মহাদেশীয় সঞ্চালন তত্ত্ব' (Continental Drift Theory) ভূ-বিজ্ঞানৰ ইতিহাসত এক বৈপ্লৱিক ধাৰণা। এই তত্ত্বই পৃথিৱীৰ মহাদেশসমূহৰ বৰ্তমানৰ অৱস্থান আৰু ইয়াৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে এক নতুন দৃষ্টিভংগী প্ৰদান কৰিছিল।
তলত ইয়াৰ মূল ধাৰণাসমূহ চমুকৈ আলোচনা কৰা হ’ল:
মহাদেশীয়
সঞ্চালন তত্ত্বৰ মূল ধাৰণা
ৱেগেনাৰৰ
মতে, আজিৰ পৰা প্ৰায়
৩০০ নিযুত বছৰ আগতে পৃথিৱীৰ
সকলোবোৰ মহাদেশ একগোট হৈ আছিল। এই
বিশাল ভূখণ্ডটোক তেওঁ 'পেনজিয়া' (Pangea) নাম দিছিল, যাৰ
অৰ্থ হ’ল "গোটেই
পৃথিৱী"। এই পেনজিয়াক
আগুৰি থকা বিশাল জলভাগটোক
তেওঁ 'পানথালাছা' (Panthalassa)
বুলি কৈছিল।
তত্ত্বটোৰ
মূল পৰ্যায়সমূহ:
- বিভাজন: প্ৰায় ২০০ নিযুত বছৰ আগতে (মেছ’জ’য়িক যুগত), পেনজিয়া নামৰ এই বিশাল ভূখণ্ডটো ভাঙিবলৈ আৰম্ভ কৰে।
- দুটা ভাগ: প্ৰথম অৱস্থাত ই দুটা ভাগত বিভক্ত হয়— উত্তৰ অংশটোক লৰেচিয়া (Laurasia)
আৰু দক্ষিণৰ অংশটোক গণ্ডোৱানলেণ্ড
(Gondwanaland) বুলি
কোৱা হয়। এই দুই ভূখণ্ডৰ মাজত টেথিছ (Tethys) নামৰ এক অগভীৰ সাগৰৰ সৃষ্টি হৈছিল।
- সঞ্চালন: কালক্ৰমত এই লৰেচিয়া আৰু গণ্ডোৱানলেণ্ড পুনৰ খণ্ডিত হৈ বৰ্তমানৰ মহাদেশসমূহৰ সৃষ্টি কৰে আৰু ইখনৰ পৰা সিখন আঁতৰি যাবলৈ ধৰে।
ৱেগেনাৰে
আগবঢ়োৱা প্ৰমাণসমূহ:
ৱেগেনাৰে
তেওঁৰ এই তত্ত্বটো প্ৰতিষ্ঠা
কৰিবলৈ কিছুমান যুক্তি আগবঢ়াইছিল:
- জিগ-ছ' ফিট (Jigsaw Fit): দক্ষিণ আমেৰিকাৰ পূব উপকূল আৰু আফ্ৰিকাৰ পশ্চিম উপকূলীয় ৰেখা দুডাল একগোট কৰিলে সোণত সুৱগা চৰোৱাৰ দৰে মিলি যায়।
- জীৱাশ্মৰ সাদৃশ্য: আটলান্টিক মহাসাগৰৰ দুয়োপাৰে থকা মহাদেশসমূহৰ শিলৰ স্তৰত একে ধৰণৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ জীৱাশ্ম পোৱা যায়।
- জলবায়ুৰ প্ৰমাণ: বৰ্তমানৰ গৰম অঞ্চল যেনে ভাৰত বা আফ্ৰিকাত প্ৰাচীন কালৰ হিমবাহৰ (Glacier) অৱস্থিতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে, যিয়ে সূচাই যে এইবোৰ এসময়ত মেৰু অঞ্চলৰ ওচৰত আছিল।
টোকা:
যদিও ৱেগেনাৰে মহাদেশসমূহ সঞ্চালিত হোৱাৰ কথা কৈছিল, তেওঁ
ইয়াৰ সঠিক কাৰণ (Mechanism) ব্যাখ্যা
কৰিব পৰা নাছিল। পৰৱৰ্তী
সময়ত 'প্লেট টেকটনিক্স' (Plate Tectonics)
তত্ত্বইহে ইয়াৰ বৈজ্ঞানিক ভিত্তি দৃঢ় কৰে।