অবক্ষয় (Weathering) আৰু খহনীয়া (Erosion) যদিও দুটা বেলেগ প্ৰক্ৰিয়া, তথাপিও ইহঁতৰ মাজত এক গভীৰ আৰু অবিচ্ছেদ্য সম্পৰ্ক আছে। ইহঁতক এটা মুদ্ৰাৰ ইপিঠি-সিপিঠি বুলি ক’ব পাৰি। ইহঁতে একেলগে কাম কৰি পৃথিৱীৰ ভূ-অৱয়বৰ পৰিবৰ্তন ঘটায়।
ইহঁতৰ
মাজৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কটো তলত উল্লেখ কৰা
ধৰণে বুজিব পাৰি:
১.
প্ৰস্তুতকাৰী আৰু পৰিবহনকাৰী (Preparation and
Transport)
অবক্ষয়ে
খহনীয়াৰ বাবে বাট মুকলি
কৰি দিয়ে। অবক্ষয় হ’ল এক
প্ৰস্তুতকাৰী প্ৰক্ৰিয়া, যিয়ে কঠিন শিলবোৰ ভাঙি
চূর্ণ-বিচূর্ণ কৰি পেলায়। খহনীয়াই
এই আলগা হোৱা পদাৰ্থবোৰ
এঠাইৰ পৰা আনঠাইলৈ কঢ়িয়াই
নিয়ে।
- সম্পৰ্ক: যদি অবক্ষয় নহ’লহেঁতেন, তেন্তে খহনীয়াৰ কাৰকবোৰে (নদী বা বতাহ) কঠিন শিলবোৰ ইমান সহজে খহাই নিব নোৱাৰিলেহেঁতেন।
২.
অবক্ষয়ে খহনীয়াৰ গতি বৃদ্ধি কৰে
যেতিয়া
অবক্ষয়ৰ ফলত শিল এটাৰ
গাত ফাট মেলে বা
ই সৰু সৰু টুকুৰাত
পৰিণত হয়, তেতিয়া ইয়াৰ
উপৰিভাগৰ পৰিসৰ (Surface area) বৃদ্ধি পায়। ফলত বৰষুণৰ পানী
বা বতাহে সেই টুকুৰাবোৰ অতি
সহজে খহাই নিব পাৰে।
৩.
খহনীয়াই অবক্ষয়ক সহায় কৰে
এই সম্পৰ্কটো বিপৰীতমুখীও হয়। যেতিয়া খহনীয়াই
(যেনে— নদী বা বতাহ)
মাটিৰ ওপৰৰ স্তৰটো আঁতৰাই
নিয়ে, তেতিয়া তলত থকা নতুন
শিলাস্তৰটো উন্মুক্ত হৈ পৰে। এই
নতুনকৈ ওলাই পৰা শিলবোৰ
পুনৰ ৰ’দ-বৰষুণৰ
সংস্পৰ্শলৈ আহে আৰু অবক্ষয়
আৰম্ভ হয়।
অৰ্থাৎ,
খহনীয়াই অবক্ষয়ৰ বাবে নতুন নতুন
শিলাস্তৰ যোগান ধৰে।
৪.
অনাবৃতকৰণ বা নগ্নীভৱন (Denudation)
অবক্ষয়
আৰু খহনীয়া— এই দুই প্ৰক্ৰিয়াৰ
যৌথ কাৰ্যক ভৌগোলিক ভাষাত নগ্নীভৱন বোলা হয়।
- অবক্ষয় (ভাঙন) + খহনীয়া (স্থানান্তৰণ) = নগ্নীভৱন। ইয়াৰ ফলতেই পৃথিৱীৰ ওখ পাহাৰবোৰ কালক্ৰমত ক্ষয় গৈ সমভূমি বা মালভূমিত পৰিণত হয়।
উদাহৰণ:
ধৰি লওক এটা পুৰণি
অট্টালিকাৰ ইটাৰ প্লাষ্টাৰবোৰ ৰ’দ-বৰষুণত ওলাই
আহিছে (অবক্ষয়)। এতিয়া জোৰে
বতাহ আহি সেই এৰাই
যোৱা প্লাষ্টাৰৰ গুড়িবোৰ উৰুৱাই লৈ গ’ল
(খহনীয়া)। যদি বতাহে
সেই গুড়িবোৰ আঁতৰাই নিনিলেহেঁতেন, তেন্তে ভিতৰৰ ইটাখিনি কেতিয়াও ৰ’দ-বৰষুণৰ
সংস্পৰ্শলৈ নাহিলহেঁতেন।
সামৰণি: অবক্ষয় অবিহনে খহনীয়া লেহেমীয়া হয় আৰু খহনীয়া অবিহনে অবক্ষয় একেঠাইতে আৱদ্ধ হৈ থাকে। এই দুই প্ৰক্ৰিয়াৰ যুটীয়া প্ৰচেষ্টাতে মাটি গঠন হয় আৰু পৃথিৱীৰ ভূ-পৃষ্ঠই এক নিৰ্দিষ্ট আকৃতি লাভ কৰে।