Skip to main content

মহাদেশীয় সঞ্চালনৰ সপক্ষে থকা যিকোনো চাৰিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰমাণ উল্লেখ কৰা (যেনে: জীবাশ্ম, উপকূলীয় মিল ইত্যাদি)।

আলফ্ৰেড ৱেগেনাৰে তেওঁৰ 'মহাদেশীয় সঞ্চালন তত্ত্ব' প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰ পৰা শক্তিশালী প্ৰমাণ আগবঢ়াইছিল। ইয়াৰে ভিতৰত চাৰিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰমাণ তলত আলোচনা কৰা হ’ল:

১. মহাদেশসমূহৰ উপকূলীয় মিল (Jigsaw Fit)

আটলান্টিক মহাসাগৰৰ দুয়োপাৰে থকা মহাদেশসমূহৰ উপকূলীয় ৰেখা লক্ষ্য কৰিলে দেখা যায় যে ইহঁত ইখনে সিখনৰ লগত খাপ খাই পৰে। বিশেষকৈ দক্ষিণ আমেৰিকাৰ পূব উপকূল আৰু আফ্ৰিকাৰ পশ্চিম উপকূলক একেলগ কৰিলে এটা আনটোৰ সৈতে সম্পূৰ্ণৰূপে মিলি যায়। ইয়াৰ পৰা প্ৰমাণ হয় যে এসময়ত এই দুয়োখন মহাদেশ একগোট হৈ আছিল।

২. জীৱাশ্মৰ সাদৃশ্য (Fossil Evidence)

ৱেগেনাৰে দেখুৱাইছিল যে মহাসাগৰৰ দ্বাৰা বিচ্ছিন্ন হৈ থকা দুখন বেলেগ মহাদেশত একেই প্ৰকাৰৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ জীৱাশ্ম পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে:

  • মেচ’চ’ৰাছ (Mesosaurus): এইটো এটা সৰু পানীৰ সৰীসৃপ আছিল, যাৰ জীৱাশ্ম কেৱল দক্ষিণ আমেৰিকা আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাতহে পোৱা গৈছে। যিহেতু এই প্ৰাণীটোৱে বিশাল সাগৰ সাঁতুৰি পাৰ হোৱাটো অসম্ভৱ আছিল, সেয়েহে ই প্ৰমাণ কৰে যে মহাদেশ দুখন এসময়ত সংযুক্ত আছিল।
  • গ্ল’ছ’প্টেৰিছ (Glossopteris): এইবিধ ঢেকীয়া জাতীয় উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম ভাৰত, আফ্ৰিকা, অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু এণ্টাৰ্কটিকাত পোৱা যায়।

৩. শিলাস্তৰৰ গঠন আৰু বয়সৰ মিল (Rocks of Same Age)

আটলান্টিক মহাসাগৰৰ দুয়োপাৰৰ মহাদেশসমূহৰ শিলাস্তৰৰ গঠন আৰু বয়সৰ মাজত আচৰিত সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ব্ৰাজিল উপকূলৰ শিলাস্তৰৰ সৈতে পশ্চিম আফ্ৰিকাৰ শিলাস্তৰৰ বয়স আৰু খনিজ পদাৰ্থৰ মিল আছে। ইয়াৰ উপৰিও উত্তৰ আমেৰিকাৰ এপ্লাচিয়ান পৰ্বতমালা আৰু উত্তৰ ইউৰোপৰ পৰ্বতসমূহৰ শিলাস্তৰৰ গঠন একেই।

৪. হিমবাহৰ প্ৰমাণ বা টিলাইট (Glacial Evidence - Tillite)

টিলাইট হ’ল হিমবাহৰ অৱক্ষেপণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা এক প্ৰকাৰৰ পলসুৱা শিলা। ভাৰত, আফ্ৰিকা, দক্ষিণ আমেৰিকা, অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু এণ্টাৰ্কটিকাৰ দৰে বৰ্তমানৰ উষ্ণ অঞ্চলবোৰত প্ৰাচীন কালৰ হিমবাহৰ দ্বাৰা সৃষ্ট টিলাইট পোৱা যায়।

  • ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল, এই আটাইকেইখন ভূ-খণ্ড এসময়ত পৃথিৱীৰ কোনো এক শীতল মেৰু অঞ্চলত একগোট হৈ আছিল আৰু পাছলৈ সঞ্চালনৰ ফলত বৰ্তমানৰ স্থান পালেহি।

সামৰণি: এই চাৰিওটা প্ৰমাণে একেলগে ইয়াকেই সূচায় যে পৃথিৱীৰ মহাদেশসমূহ স্থিৰ নহয়, বৰঞ্চ কোটি কোটি বছৰ ধৰি সঞ্চালিত হৈ আহিছে।

Labels:

Popular posts from this blog

'ৰিং অফ ফায়াৰ' (Ring of Fire) বুলিলে কি বুজা? প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত কিয় সঘনাই ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয়গিৰিৰ উদ্গীৰণ হয়?

'ৰিং অফ ফায়াৰ' (Ring of Fire) বা প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অগ্নিবলয় হ’ল প্ৰশান্ত মহাসাগৰক ঘেৰি থকা এটা ঘোঁৰাৰ খুৰা আকৃতিৰ (Horse-shoe shaped) বিশাল অঞ্চল, য’ত পৃথিৱীৰ অধিকাংশ সক্ৰিয় আগ্নেয়গিৰি আৰু ভূমিকম্পৰ কেন্দ্ৰসমূহ অৱস্থিত। প্ৰায় ৪০,০০০ কিলোমিটাৰ জুৰি বিস্তৃত এই অঞ্চলটোত পৃথিৱীৰ মুঠ সক্ৰিয় আগ্নেয়গিৰিৰ প্ৰায় ৭৫% অৱস্থিত আৰু পৃথিৱীৰ মুঠ ভূমিকম্পৰ প্ৰায় ৯০% ইয়াতেই সংঘটিত হয়। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত সঘনাই ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয়গিৰি হোৱাৰ কাৰণ এই অঞ্চলটোত সঘনাই ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয়গিৰি হোৱাৰ মূল কাৰণ হ’ল ইয়াৰ ফলক বিৱৰ্তন (Plate Tectonics) প্ৰক্ৰিয়া। তলত ইয়াৰ মুখ্য কাৰণসমূহ আলোচনা কৰা হ’ল: ১. ফলকৰ সীমাৰ অৱস্থিতি: প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলটো কেইবাখনো বিশাল টেকটনিক ফলকৰ সংযোগস্থলত অৱস্থিত। ইয়াত প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় ফলকৰ সৈতে নাজকা (Nazca), উত্তৰ আমেৰিকান, ফিলিপাইন আৰু ইউৰেছিয়ান ফলকৰ নিৰন্তৰ সংঘৰ্ষ বা ঘৰ্ষণ চলি থাকে। ২. অধোগমন প্ৰক্ৰিয়া (Subduction Zones): এইটোৱেই হ’ল আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ। প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ সীমাৱৰ্তী অঞ্চলবোৰত বেছিভাগেই অভিসাৰী ফলক সীমা (Convergen...
Read more

মেণ্টল কনভেকচন (Mantle Convection) বা মেণ্টলৰ পৰিচলন সোঁত মানে কি? এই সোঁতে ফলকসমূহৰ গতিশীলতাত কেনেকৈ প্ৰভাৱ পেলায়?

মেণ্টল কনভেকচন (Mantle Convection) বা মেণ্টলৰ পৰিচলন সোঁত হ’ল পৃথিৱীৰ অভ্যন্তৰত থকা অৰ্ধ-গলিত শিলাখণ্ডৰ এক নিৰন্তৰ চক্ৰীয় গতি। এই সোঁতটোৱেই হ’ল সেই মূল চালিকা শক্তি, যাৰ বাবে পৃথিৱীৰ বিশাল টেকটনিক ফলকসমূহ গতিশীল হৈ থাকে। তলত ইয়াৰ কাৰ্যপদ্ধতি আৰু প্ৰভাৱসমূহ আলোচনা কৰা হ’ল: মেণ্টলৰ পৰিচলন সোঁত কি? পৃথিৱীৰ অন্তৰ্ভাগ বা কেন্দ্ৰমণ্ডল (Core) অতি উত্তপ্ত। এই প্ৰচণ্ড তাপৰ ফলত ইয়াৰ ওপৰত থকা মেণ্টল স্তৰৰ তলৰ অংশটো তপত হৈ পৰে। ১. উত্থান: তপত হোৱাৰ ফলত মেণ্টলৰ প্লাষ্টিকধৰ্মী অৰ্ধ-গলিত পদাৰ্থসমূহ (Asthenosphere) পাতল হৈ পৰে আৰু লাহে লাহে ওপৰলৈ উঠি আহে। ২. প্ৰসাৰণ: যেতিয়া এই তপত মেগমা শিলামণ্ডলৰ (Lithosphere) তলৰ ভাগত খুন্দা খায়, তেতিয়া ই দুই বিপৰীত দিশত প্ৰসাৰিত হ'বলৈ ধৰে। ৩. অৱতৰণ: ওপৰৰ স্তৰত মেগমাখিনি অলপ ঠাণ্ডা আৰু গধুৰ হৈ পৰাৰ ফলত ই পুনৰ তললৈ নামি যায়। এইদৰে সৃষ্টি হোৱা এক চক্ৰীয় গতিক পৰিচলন সোঁত বোলা হয়। এই সোঁতে ফলকসমূহৰ গতিশীলতাত কেনেকৈ প্ৰভাৱ পেলায়? পৰিচলন সোঁতে ফলকসমূহক প্ৰধানকৈ তিনি ধৰণে প্ৰভাৱিত কৰে: ১. ফলকৰ সঞ্চালন (Plate Movement): টেকটনিক ফলকসমূহ মেণ্টলৰ ওপৰত এক প্...
Read more

মহাসাগৰীয় ৰিজ (Mid-Oceanic Ridges) কেনেকৈ সৃষ্টি হয়? ইয়াৰ লগত আগ্নেয়গিৰিৰ কি সম্পৰ্ক আছে?

মধ্য - মহাসাগৰীয় ৰিজ বা শৈলশিৰা হ ’ ল মহাসাগৰৰ তলিৰ তলত থকা এক বিশাল পৰ্বতমালাৰ দৰে অংশ। ই মূলত পৃথিৱীৰ ফলকসমূহৰ গতি আৰু মেগমাৰ উত্থানৰ ফলত সৃষ্টি হয়। তলত ইয়াৰ সৃষ্টিৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰু আগ্নেয়গিৰিৰ সৈতে থকা সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা হ ’ ল : ১ . মধ্য - মহাসাগৰীয় ৰিজৰ সৃষ্টি (Formation of Mid-Oceanic Ridges) এই শৈলশিৰাসমূহ অপসাৰী ফলক সীমা (Divergent Plate Boundary) ত সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ পৰ্যায়সমূহ হ ’ ল : ফলকৰ পৃথকীকৰণ : যেতিয়া দুখন সাগৰীয় ফলক পৰিচলন সোঁতৰ বাবে ইখনৰ পৰা সিখন আঁতৰি যায় , তেতিয়া মহাসাগৰৰ তলিত এক বিশাল ফাট বা ৰিফ্ট ভেলী (Rift Valley) ৰ সৃষ্টি হয়। মেগমাৰ উত্থান : ফলক দুখন আঁতৰি যোৱাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা চাপহীন অৱস্থাত ভূ - গৰ্ভৰ মিকলা মণ্ডল (Asthenosphere) ৰ পৰা তপত গলিত মেগমা ওপৰলৈ উঠি আহে। নতুন ভূ - ত্বক গঠন : এই মেগমা সাগৰৰ পানীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহি তৎক্ষণাত ঠাণ্ডা হয় আৰু জমা হৈ নতুন আগ্নেয় শিলা (Basalt) গঠন কৰে। শৈলশিৰা গঠন : এই প্ৰক্ৰিয়াটো অবিৰতভ...
Read more